Røða í Olga Biskopstø, samskipari og nevndarlimur Í Útoyggjafelagnum helt á fólkafundi í Mykinesi á Útoyggjastevnuni 2008
Gott fundarfólk
Eg lá á sjúkrahúsinum, hevði átt mítt fjórða barn. Í songini yvir av, lá kona, við nýføðingi í arminum. Hetta var tað triðja hjá henni. Á stakkals barn segði hon við meg. Hví sigur tú stakkals, spurdi eg. Jú, sært tú, tú kanst ikki elska hatta barni tú hevur fingið, tí okkara kærleiki røkkur bara til trý børn, hetta veit eg frá mammu míni, hon fekk 11. Eg fekk ikki orðið upp, helt tað vera øgiliga synd, at hava ein sovornan hugburð.
Henda uppliving rennur ofta fram fyri meg, at tað veruliga eru menniskju, ið ikki megna at fevna um ov nógv, kanska tí tey hava fingið mein í sálina, ið bindir tey niður. Eg eigi 8 børn, og elski tey øll líka nógv, onnur eiga fleiri og elska tey øll, so uppáhaldi er ikki rætt ella “busted” sum tey ungu málbera seg.
Men hetta - ikki at megna at elska øll síni børn, kunnu vit samabera við hetta landið, við hesar 18 oyggjar, sum eg vil kalla børn okkara. Er tað ikki eitt armóðstekin, ella sjúkutekin, ikki at kunna elska tær allar. At stoyta nøkur av hesum børnum frá okkum, tí tey ikki geva nóg mikið?
“Her eg standi, úti í haganum – millum fjals og fjøru – við tí velduga havi í allar ættir, her skuldi hugurin hevja seg upp um alt smátt og nívandi, verða tvigin reinur í náttúrunar døgg, og aftur av fólkafundi skuldi fólkið koma glatt og fegið.” segði Hans Andreas Djurhus á fólkafundi í Kunoynni í 1932. Hann segði eisini, at “ her við havsins ystu strendur, vit, sum eru minsta fólk Norðurlanda, hava dýrar gripir í varveitslu , so dýrar gripir, at um vit í gáloysni tveita teir burtur ella lata teir av hondum, tá verður tað okkum at deyðameini.
Og tað eru júst hesir dýrgripir, ið vit sleppa okkum av hondum, um vit ikki taka okkum um reigg. Um vit, fólki í hesum landið, ikki venda hugsanini, frá eintáttaðari staran eftir tí, sum er stórt og fremmant, til at síggja tað, ið er beint her - og taka vara av tí.
Vit kenna øll søguna um rekatræði, døglingin og súluna. Hvussu mykinesmenn speiróku og lótu hánt um hetta tilfeingi, ið Gásadalsrisin Tóri Rami lovaði í álmussu. Men tá bæði rekatræði og døglingurin hvurvu, vóru menn noyddir at taka annað skinn um bak, soleiðis at seinasti góði luturin, Súlan ikki hvarv, tí verður enn tann dag í dag sagt “Súlan er góð”.
Henda søgan er bert ein áminningin um, at vit skulu vera nøgd og takksom fyri tað vit eiga. Um rekatræði er krókut og døglingurin ljótur, so ber til at fáa nakað munagott burtur úr.
Nýhugsan ella innovatión, sum vit eisini kalla tað í dag – er vorið eitt mantra, eitt gandaorð. Vit kunnu síggja rekatræði í hesum samanhangi. Mykinesmenn brúktu tað til at tekja bønhúsið við, men tað var ikki so væl egna til hetta, tí skeldaðu teir um tað. Heldur skuldu teir gjørt lampuskermar ella skálir burtur úr, sum teir kundu selt. Og døglingurin, hann kundi verið seldur í smáum portiónum saman við einari “gourmée” uppskrift. Og hvør veit, skjótt vera helst vacumpakkaðar súlubryngur at fáa í Miklagarði.
Hinum gávunum fór gandurin við, men vit falla ikki í fátt fyri tað. Stundin er komin at ganga nýggjar leiðir. Tað merkir ikki, at vit skulu vraka tær gomlu gøtunar, nei tvørtur í móti, vit skulu ganga okkum langar túrar, og finna kunnleika og mentan í hesum søguslógum, taka tað til okkara og gagnnýta hetta á leiðini út í tann globala heimin.
Fyri 22 árum síðan, stóð eg og røddi, júst á hesum staði, her úti í Klingrugarði. Vit høvdu savna ungdómar úr øllum Føroyum. Um 100 í talið. Hetta var triðja ári á rað, í Ungdómslandsfelag Føroya, har eg var formaður, skipaði fyri summarlegu fyri ungdómun úr føroysku ungmannafeløgunum. Fyrsta legan var í Svínoy í 1983 síðan í Hesti 1984 og so her í Mykinesi í 1985. Og ikki tykkum at siga – vit høvdu nakrar ógloymandi dagar her í bygdini, og eg minnist, at vit tann seinasta dagin í felag, reinsaðu og fyltu 100 lundar til døgurðan.
Nú 22 ár eru liðin, og tá eg lítið meg í kring, síggi eg, at fleiri av okkum, ið tá sungu og hildu okkum at gleim her í Klingrugarði, í dag sita og smíða lógir til hetta land, sita í kommunustýrum, eru leiðarar á virkjum og fyritøkum, eru sjómenn og flakakvinnur, í dag er tað okkara evni og dugnaskapur, ið skal byggja hetta land. Og bera vit okkum rætt at? duga vit nóg væl? Nei ikki altíð. Vit megna ikki til fulnar at taka okkum av øllum okkara børnum, soleiðis at tey øll hava somu møguleikar fáa lut í vælferðarkøkuni. Henda køkan, sum í alt ov stóran mun verður skorin í ov stórar bita, soleiðsi at tað sita nógv og bert fáa molarnar at leska.
Ein serlingur í Danmark, nevndur RAV ÁAGE, hevur eitt hondmála skelti í garði sínum, har tað stendur “Man er aldrig en taber, før man giver op”. Hesin Rav Áage stríddist í nógv ár, fyri at steðga dálkingini frá Cheminova. Hetta virki, sum í dag telist millum heimsins reinastu. Hesin nógv útskeldaði maður, ið stríddist fyri tí hann helt var rætt, hevur rætt. Hann segði, at viðurskifti menniskjans við náttúruna eru í øllum lutum samantvinna og natúran og søgan kunnu ikki skiljast sundur, tey koma bæði fyrst.
Vit eru í søguni og hon er í okkum, og vit eru í náttúruni og hon er í okkum, soleiðis hongur alt saman í einum reyðum trá, og tí noyðast vit at hugsa okkum um, og taka atlit til søguna, náttúruna og okkum sjálvi.
Vit kunnu til dømis spræna gift á hvannrøturnar í aldargamla kirkjugarðinum í Mykinesi. Hvannirnar doyggja og koma ongantíð aftur, men samstundis drepa vit helst einasta livandi dømi í heiminum, um eina søguliga hending, ið týndi helmingin av fólkinum í Evropa í 1400´talinum.
Tær mongu hvannirnar eru plantaðar av okkara forfedrum, fyri at verja eftirkomarnar ímóti svartadeyða. Her gingu náttúra og menniskja hond í hond, og vit vita í dag, at sevjan úr hvonnini gevur lekibót.
Her standa vit í heimsins vakrastu náttúru, og vita at tað í veruleikanum stendur upp til okkum, hvat skal fáa frið at liva ella má lúta.
Og soleiðis er tað eisini við spurninginum um útoyggjamenning ella økismenning. Her fari eg aftur at lána nøkur mergja orð frá Hans Andreas Djúrhus. Hann segði “vit eru lítið fólk, fáment fólk hava øll tey líti, ið sermerkja smámenni. Vit eru øvundarsamir, klandrutir, royna at traðka hvønn annan niður í staðin fyri at lyfta hvønn annan upp. Hetta fenið, sum vit ferðast í, er okkum so kært, at vit ikki kenna trongd til at hyggja at glæmuni, sum gyllir tindarnar í erva – og sjálvandi kenna vit heldur onga trongd at koma upp hagar”.
Og tað er so satt sum tað er sagt. Skulu vit koma framá, máa vit standa saman, gleðast yvir tað góða, og standa øksl móti øksl og lyfta tað byrðar, ið skulu fáa heimin at gagna øllum. Við at samskifta, semjast og royna at skilja hvønannan – loyva vit ymiskleikanum at blóma, og tá koma vit framá.
Eg fari at enda við tveimum setningum, ið eg fekk til gávis frá ungari gentu í Skúgvi fyri kortum. Eg bað hana siga mær hvat tað var, sum hon helt var so serligt við útoyggjunum. Hon svaraði:
“Vit eru tað sum føroyingar innast inni vilja vera - og vit eru tað sum restin av Føroyum hevur mist”
Við hesu skilagóðu og jaligu eygleiðing fari eg at takka fyri meg, og minna á, at eingin hevur tapt, fyrr enn hann hevur givið uppat at stríðast. Takk fyri.
Olga Biskopstø
samskipari í Útoyggjafelanum
